จาก Diagoras ถึงคำเตือนของคุณสมิทธ และหายนะที่ทำนายไม่ได้

ผมรู้สีกหงุดหงิดทุกที เมื่อมี “นักวิชาการ” มาออกทีวี แล้วก็บอกว่าสิ่งนู้นสิ่งนี้มันเกิดขี้นได้ยาก ล่าสุด คุณสมิทธ ธรรมสโรช ออกมาเตือนอีกแล้วจะเกิด storm surge หรือระดับน้ำทะเลยกตัวสูงอย่างรุนแรง จนทำให้น้ำท่วม กทม. ซี่งคราวนี้ต่างจากคราวที่แล้ว ที่คุณสมิทธ ออกมาพูดเรื่อง คลื่นสีนามิ แล้วโดน “นักวิชาการ” ด่าหาว่าบ่อนทำลายเศรษฐกิจ และคิดจ้องทำลายธุรกิจท่องเที่ยว

“นักวิชาการ” ซี่งทุกวันนี้ผมก็ยังไม่รู้ว่ามันคือใคร และทำงานที่ไหน มีตัวตนจริงหรือเปล่า หรือว่าเป็นสรรพนาม ไว้เรียกคนขี้ขลาดที่กล้าที่จะพูด แต่ไม่พร้อมที่จะรับผิดชอบกับคำพูดของตัวเอง

และก็เช่นเคย ในกรณี storm surge นักวิชาการ ก็ทำได้แค่เพียงบอกว่า โอกาสเกิดได้น้อย — จำคำนี้ไว้นะครับ เดี๋ยวจะกลับมาพูดถึงคำๆนี้อีกที แต่ขอพาดพิงอีกซักสองเรื่อง

เรื่องถัดมาที่มีบริบทคล้ายคลีงกัน และก็เกิดขี้นมาวันจันทร์ที่ผ่านมานี้เอง คือการล้มละลายของ Lehman Brothers บริษัทที่ลงทุนด้านสินทรัพย์ ประเภท securities ที่มีอายุกว่า 100 ปี และการซื้อ Merrill Lynch ล้วนแต่สั่นคลอนระบบเศรษฐกิจทั่วโลก จนหุ้นไทยตกไปต่ำกว่า 600 จุดทันทีที่เปิดตลาด ซี่งไม่ว่าเราจะมีซอฟแวร์ที่คำนวณ trend ของตลาดได้ดีแค่ไหน สิ่งเหล่านี้จะไม่สามารถทำนายล่วงหน้า ด้วยตัวเลข และเส้นกราฟได้เลยครับ

คำถามคือ สิ่งพวกนี้เรารู้ล่วงหน้าหรือไม่ คำตอบคือ ไม่

คำถามต่อมาคือ แล้วเรารู้หรือไม่ว่า มันเกิดขี้นได้ คำตอบคือ รู้

ครับเช่นเดียวกันกับที่ เหล่านักวิชาการ ไทยเคยเพิกเฉยต่อคำเตือนว่า สีนามิ มีโอกาสเกิดได้ในแถบอันดามัน และ ไอ้คำว่า “storm surge นั้นเกิดได้น้อย” ไม่ได้หมายความว่า “มันจะไม่เกิด” นะครับ ดังนั้นระบบการคิดของเราในเรื่องการประเมินความเสี่ยง ต้องมีจุดบกพร่องอย่างแน่นอน เพราะว่าเราประเมินผิดทั้ง โอกาสที่มันจะเกิด และทั้งความเสียหายที่เกิดขี้นด้วย

ยิ่งเลวร้ายไปกว่านั้น คุณจะรู้สีกยังงัยถ้าผมจะบอกว่า เส้นกราฟ, ตัวเลข และสถิติในอดีต จะไม่ช่วยในการทำนายการเกิดหายนะแบบนี้ครั้งต่อไปได้เลย*

จะพูดให้ชัดก็คือ ประวัติศาสตร์ นั้นโดยตัวของมันเองถูกสร้าง และเขียนจาก “หลักฐาน” — ประวัติศาสตร์จะไม่ถูกเขียนจาก “สิ่งที่ไม่มีหลักฐาน” เลย

…

ย้อนเวลาไปใน หนี่งศตวรรษก่อนคริสตกาล มีนักปรัชญาชาวกรีชชื่อ Diagoras ผู้ซี่งประกาศตัวเองว่าเป็น Atheist หรือ ผู้ซี่งไม่เชื่อว่าพระเจ้านั้นมีจริง เพื่อนของ Diagoras ชื่อ Cicero ได้พยายามชี้ให้ Diagoras เห็นว่าพระเจ้ามีจริง โดยแสดงภาพเขียนที่บอกเรื่องราวของผู้คนที่เดินทางด้วยข้ามน้ำข้ามทะเล และเผชิญกลับพายุ แต่รอดกลับมาได้ด้วยการสวดภาวนาต่อพระเจ้า

แต่ Diagoras กลับถามว่า “แล้วไหนละ รูปของคนที่สวดภาวนาต่อพระเจ้า แล้วจมน้ำตาย”